Opmars in onderwijsland

De 32 openbare basisscholen van de Consent Scholengroep werken onderling sociocratisch samen. Ook ín de scholen wordt de SKM steeds vaker toegepast. Dit najaar volgden de schooldirecteuren een cursus voor sociocratische gespreksleiders.Een besluit nemen op basis van twintig voor en acht tegen, dat wil Henk Commelter niet meer. ‘In gesprek blijven over bezwaren is nodig, alleen dan kom je tot betere voorstellen.’ Commelter, centraal directeur van het openbaar speciaal basisonderwijs (OSBO), volgde met twee schooldirecteuren de cursus. Zijn school maakt deel uit van de Consent Scholengroep. Deze werkt met de SKM.

Dit najaar ging Commelter op cursus om vergaderingen sociocratisch te leiden.

Zwijgers spreken
‘Wij hebben een drukke periode achter de rug van verhuizingen en een fusie. We werken nu met twee SBO-scholen samen in een organisatorische eenheid. Ze hebben elk hun eigen geschiedenis. De nieuwe organisatie vraagt dan ook om hele zorgvuldige besluitvorming. Werken met de SKM maakt dat mogelijk.
Door het houden van de rondes in de vergaderingen weet je ook beter wat er omgaat in mensen die vroeger de ‘zwijgers’ waren. Zij doen nu ook hun mond open.’

Koerswijziging
Commelter vervolgt: ‘We zijn scholen voor speciaal basisonderwijs. Met hun leerpotentie redden onze leerlingen het niet in het reguliere basisonderwijs. Wij moeten dus fundamenteel anders met hen omgaan. Het SBO als leerwerkplaats zoekt naar andere onderwijsvormen die beter bij hen passen, zodat het leren van de kinderen voor hen betekenisvol moet zijn.’
Op dit moment vernieuwen Commelter en zijn teams hun schoolconcept. ‘We maken een voorzichtige start met ateliers. Daar maken leerlingen zelf een plan en vullen dat in met de leerkracht. Dat vraagt nogal wat van leerkrachten. Ze moeten goed luisteren, de kinderen bevragen en heel empatisch zijn.’ De sociocratische manier van werken zal helpen bij het vernieuwen van het schoolconcept, verwacht Commelter, omdat de teams met hulp van het consentbeginsel afspraken maken waar iedereen achter staat.

Geen overdemocratisering
De school van Commelter staat aan het begin van het sociocratisch proces. ‘Wij zijn een volgschool, zoals we dat noemen. In het nieuwe kalenderjaar gaan we beginnen met het implementeren van de sociocratische besluitvorming.
Tijdens de cursus kregen we goed antwoord op onze vele vragen. Kan de directie processen nog wel aansturen en blijven bewaken, als kringen zelf beleidsbesluiten mogen nemen? Ja, weten we intussen. Wij hoeven de greep niet te verliezen, omdat we zelf meedoen bij het vaststellen van de beslisdomeinen van de kringen.’

Minder dubbel werk
Monique Rosens, directeur van basisschool Robers Kom, ook onderdeel van de Consent Scholengroep, kwam met haar adjunct-directeur naar de cursus. Zij vergadert al bijna twee jaar sociocratisch. Op de cursus kreeg ze onder meer advies over het maken van een goede kringstructuur voor haar school, die op twee locaties is gevestigd. Door de bouwvergaderingen (van onder- midden- en bovenbouw) te scheiden van de gebouwvergadering (vergadering per locatie), wordt er nu minder dubbel vergaderd.
Rosens: ‘Beslisdomeinen zijn ook duidelijker. Werd er voorheen een voorstel gedaan in de bouwvergadering, dan dacht men dat het akkoord was. Maar de bouw gaf het door aan de directie, en die kon er weer heel anders over denken. Die kon dan zeggen: “Hoezo gaan we dit jaar kamperen op een kampeerboerderij in plaats van een camping?” Ging de directie het weer agenderen in de teamvergadering en ga zo maar door. Nu zit van al die bouwen ook iemand in het managementteam.’

Rust in vergaderingen
Rosens kan een fan van de SKM genoemd worden. Ze roemt de structuur van de vergaderingen, die volgens haar leidt tot rust in de bijeenkomsten. ‘Alles komt aan bod: doordat je gezamenlijk de agenda vaststelt, is de vergadering bestuurbaar. Je kunt bepalen of het over het rookbeleid gaat of over de rapporten. En de rondes maken dat je iedereen hoort. Op de ene locatie van onze school is het team wat introvert, op de andere kan men elkaar soms overschreeuwen. Door de rondes worden de rustigere types uitgenodigd hun mening te vertellen, de anderen leren naar hen te luisteren en op hun beurt te wachten.’

Terugkomen op besluit
In de cursus legde Rosens een probleem voor: een bouwkring in haar school had een besluit genomen en een afwezige leerkracht was het daar nadien niet mee eens. Wat nu? ‘De oplossing was: bespreek het nog eens in je eigen kring en als je er dan niet uitkomt, schuif het probleem door naar de naasthogere kring. Zo kun je elke patstelling doorbreken.
Kom je er met elkaar niet uit, dan mag de kring boven je besluiten. Wij hebben het ook zo gedaan en het werkte. Het ging om een besluit om al of niet te starten met een nieuwe leesmethode. We besloten daar aanvankelijk niet toe, omdat het voor een van de twee betrokken leerkrachten lastig was omdat zij een combinatieklas heeft, met twee groepen. De ander wilde wel graag al beginnen. Nu is de uitkomst dat die inderdaad ook start, en dat de ander van haar bevindingen profiteert. Plus dat we de ouders van de klassen goed uitleggen waarom de een start en de ander pas later.’ De winst van de SKM: beide docenten tevreden.

Innerlijke motivatie
Sinds Rosens directeur is van een basisschool wil ze, zegt ze, graag werken met ‘werkelijk gemotiveerde leerlingen en leerkrachten.’ En de SKM ‘biedt een vorm waarin de vergaderingen veel gemotiveerder zijn.’ Haast ademloos somt ze op: ‘Het begint al met de openingsronde. Het heeft vier maanden geduurd eer iedereen zijn mond opendeed, mijn adjunct raadde het me af vanwege de tijd die het kostte. Maar mensen vertellen nu hoe ze erbij zitten. Dat is zo ontzettend leuk, ik leer ze beter kennen en dat is heel goed voor de sfeer.’ En de mededelingen, waar de voorzitter allang niet meer alleen aan het woord is, en het inhoudelijk deel, dat aangepast kan worden aan de wensen van de deelnemers.’

Toekomst
Zowel Monique Rosens als Henk Commelter wil graag dat meer teamleden van hun school leren werken met de SKM. Commelter, van het speciaal basisonderwijs, wil de onderwijsvernieuwing koppelen aan de SKM, als middel om de vernieuwing vorm te geven. En op Robers Kom, de school van Rosens, willen drie MR-leden graag op cursus: een ouder en twee leerkrachten.

Tip: de cursus Sociocratisch Gespreksleider is ook als open training toegankelijk voor geïnteresseerden. Interesse? Stuur een bericht aan pvandermeche@sociocratie.nl.