SCNargumenten#6_Kees Hagenaar

Kees Hagenaar

Sociocratie light

Consent (bijna) zonder voorkennis

Kun je een consentbesluit nemen met mensen die verder niets weten van sociocratie? Jazeker. Er zijn wel een paar voorwaarden. Dat ontdekte Kees Hagenaar in Helsinki, toen hij vier dagen op straat leefde.

Helsinki, september 2017. Met zestien anderen zit ik in de avondschemering in een kring onder een afdak bij een winkelcentrum. Geluid van de straat om ons heen, muziek uit een café, snel voorbijlopende weekendgangers. Ons groepje gaat vier dagen met elkaar op straat leven in de Finse hoofdstad. Wat we bij ons hebben zijn de kleren die we aan hebben, een slaapzak, een tas en een kopie van ons identiteitsbewijs.

Straatretraite

We doen mee aan een straatretraite, gebaseerd op drie principes van Niet weten, Erkennen wat is, en Actie. Die zijn ontwikkeld door zenleraar Bernie Glassman. We gaan ons verhouden tot wat zich aandient vanuit het niet weten: slapen, openbaar toilet gebruik, bedelen voor dagelijks voedsel, bezoeken aan sociale projecten, meanderen door de stad.

We realiseren ons dat we een rol aannemen en oefenen in de confrontatie met dak- en thuislozen, in het bijzonder verslaafden: erkennen wat is. In de actie ontstaan grensverschuivingen op het gebied van ‘niet gezien worden’, afhankelijk zijn van de ander die geeft, of de stap zetten om te bedelen.

Op straat verleg je je grenzen

Over de retraite zelf zou ik lang kunnen uitweiden. Laat ik het houden bij te zeggen dat het contact met andere bedelaars, vaak jonge mensen, me diep heeft geraakt. En dat je door bedelen je grenzen over terughoudendheid, over niet willen en over niet kunnen, gaat verleggen. Wij bedelden drie keer per dag maximaal een uur. Iedere keer moest ik mezelf er echt toe zetten. Deelnemers met ruime ervaring in straatretraites hebben de ervaring dat het nooit went.

SCNargumenten#6_straatretraite_groep

Vier dagen leefden zij op straat

Geld bij elkaar bedelen

Terug naar mijn groep, onder dat afdak, in de schemer. Er is twee uur beschikbaar om geld te verdelen. Een bedrag van € 6.000. Dat hebben we bij elkaar gebedeld in eigen (familie)kring voor onkosten en sociale projecten (de boeddhistische term voor bedelen is dana).

De Finse organisator van de straatretraite opent het gesprek. Hij is tevens de penningmeester deze dagen. Hij heeft meteen een voorstel: een kwart voor de spirit holder, hij is de zenmeester die ons begeleidt (deze is niet bij dit gesprek aanwezig). De resterende driekwart is voor de sociale projecten. Hij stelt voor om hiermee in te stemmen en kijkt de kring rond.

Wat nu? Er is geen structuur voor het gesprek. Geen openingsronde. Ook de drieslag beleidsvorming, meningsvorming en besluitvorming wordt niet toegepast. Iemand zegt dat ook de organisator kosten heeft gemaakt en ook recht heeft op een vergoeding. Verder zijn er wat reacties door elkaar.

Ontbrekende kennis van sociocratie

Mij is snel duidelijk dat de intentie van de groep juist is maar dat het ontbreekt aan kennis over hoe je consent kunt gebruiken om op basis van gelijkwaardigheid tot een besluit te komen. Ik vraag spreektijd en deel mijn kennis over consentbesluitvorming. De organisator vraagt of ik het gesprek zou willen leiden en niemand heeft daar overwegend bezwaar tegen, blijkt in een ronde. Ik begin met een korte uitleg over de drie fases van consentbesluitvorming.

Onbewust veto

Eerst hield ik een ronde over het bedrag dat toegekend diende te worden aan de vijf sociale projecten enerzijds en het bedrag voor de spirit holder anderzijds. Hoewel de meningen dicht bij elkaar lagen, was er een persoon die vasthield aan haar eigen mening over de minimumhoogte van het bedrag voor de sociale projecten. Argumenten gaf ze hier niet voor. Deze persoon besefte niet dat zij het gebruik van ‘geen overwegend bezwaar’ voor zichzelf niet van toepassing achtte en op die manier een ‘vetohouding’ innam.

Impasse

Er was meer dat de besluitvorming moeilijk maakte. Hoewel het internationale gezelschap in het Engels verstaanbaar kon converseren, bleek de interpretatie van het gezegde verschillend. Ook van invloed op de keuzes bleek het al dan niet ontvangen van een vergoeding voor werk dat men deed voor boeddhistische organisaties. Dan was er ook nog een verschil in visie op dana. Uiteindelijk diende een impasse zich aan, wat leidde tot toenemende spanning en een kort pittig Fins dispuut (het gros van de groep bestond uit Finnen). De tijdsdruk nam toe.

Oplossing!

Hoewel de gespreksrondes hielpen om elkaars ideeën en meningen te leren kennen, kwam het niet tot consent om een bedrag vast te stellen voor de sociale projecten. Ik stelde voor om eerst te spreken over bedragen voor de spirit holder en de Finse organisator. Deze omkering gaf verwarring, en juist ook ruimte: het perspectief veranderde. Binnen 20 minuten was er consent. En dus ook consent voor het totale bedrag dat beschikbaar was voor de sociale projecten.

Consent voor een magisch voorstel

Op de laatste ochtend van de retraite dienden we toch echt overeenstemming met elkaar te bereiken over de verdeling van het geld voor de projecten. Tussen de groepsleden waren er verschillen in betrokkenheid te zien ten aanzien van de inhoud, de vorm, en de mate van je aangesproken voelen door de projecten. Hoe die te overbruggen?

In de vroege ochtend van deze laatste dag werd ik wakker met een magisch idee: iedere deelnemer 10 punten geven die hij vrijelijk mocht verdelen over de vijf projecten. Het totaal van de punten per project zou omgerekend worden naar een percentage. Op basis van de opgetelde percentage werd het bedrag berekend en toegekend.

Consentbesluit in 20 minuten

En zo geschiedde: als gespreksleider bracht ik mijn voorstel om te komen tot verdeling in en deed een consentronde. Iedereen kende zijn eigen verdeling toe en 20 minuten later was de uitslag bekend. Iedereen tevreden! Waarmee ik concludeer dat het dus kan: een consentbesluit nemen met mensen die geen kennis hebben van de andere drie sociocratische regels. Er is wel een belangrijke voorwaarde: het proces moet echt geleid worden door gespreksleiders en leidinggevenden die juiste scholing hebben gehad in het werken met sociocratie, en die ervaren zijn in het nemen van consentbesluiten.

Kees Hagenaar is senior projectmanager HR. Hij kent sociocratie sinds 2003. Als manager in een thuiszorgorganisatie leidde hij twee divisies op basis van sociocratische principes, daarna werkte hij sociocratisch bij een onderzoeksfaciliteit van een academisch ziekenhuis. Hij geeft ook trainingen mindfulness en zenmeditatie.

0 antwoorden

Plaats een Reactie

Meepraten?
Draag gerust bij!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *