Jayne Slot

Sociocratische statuten

Het belang van de kleine lettertjes

Zelf sleutelen aan de statuten van je organisatie om ze ‘sociocratie-proof’ te maken, is behoorlijk tijdrovend. Bovendien: een klein foutje kan grote gevolgen hebben. Met deskundig advies bespaar je tijd, geld en ellende.

Statuten, kan het saaier? Nou, zonder kan nu eenmaal niet als je je als organisatie in het maatschappelijk verkeer begeeft. Of je nu soep maakt, of een verloskundig samenwerkingsverband bent, een coöperatie of een groep mensen die aan co-housing doet, of een ecodorp sticht. In je statuten leg je afspraken vast over onder meer zeggenschap, eigendom, besluitvorming en toezicht. Die zaken goed regelen kan gedoe voorkomen bij onverwachte gebeurtenissen. Jurist Jayne Slot, partner van het Sociocratisch Centrum, legt uit.

Hoezo zijn sociocratische statuten anders dan gewone?

Jayne Slot: ‘De gangbare statuten in Nederland voor de verschillende rechtspersonen houden geen rekening met de nieuwe ideeën uit de sociocratische methode. Het kringstatuut, zoals we de sociocratische statuten voor het gemak noemen, zegt: iedere kring heeft dezelfde rechten en plichten binnen zijn eigen domein. Iedere kring besluit dus met consent binnen de grenzen van het gebied waar hij zeggenschap over heeft.

Dat is een verschil met traditionele statuten. Die maken verschil in rechten en plichten per deel van de organisatie. Daar beslist één orgaan vaak voor de rest. Een algemene ledenvergadering (alv) bijvoorbeeld, die dan unaniem moet beslissen. Of met meerderheid van stemmen, of ¾ meerderheid – het hangt ervan af wat in de statuten staat.

Het kringstatuut verzekert iedereen in de organisatie dus van zijn eigen deel in de besluitvorming. Het betekent níet dat iedereen uit welk deel van de organisatie dan ook, het bestuur of de directie kan gaan vertellen wat er moet gebeuren (zoals bij een alv wel kan). Via de kringstructuur kunnen voorstellen uit lagere kringen wel bij hogere kringen komen natuurlijk.’

Zo bezien biedt sociocratie meer mogelijkheden voor medezeggenschap dan een ondernemingsraad, klopt dat?

Jayne Slot: ‘Jazeker. Een OR heeft instemmings- en adviesrecht, over een beperkt aantal onderwerpen. Met sociocratie is er medebeslisrecht over alle onderwerpen in je domein. En via de dubbele koppeling zitten je vertegenwoordigers bij de directie aan tafel en daar beslissen ze ook mee. Niet voor niets geeft de SER vrijstelling van de plicht tot ondernemingsraden aan organisaties die sociocratie in hun statuten hebben opgenomen.’

Oké, een waarborg voor anders besluiten, dat snap ik. Maar moet je daar nou speciale statuten voor hebben?

Jayne Slot: ‘Niet alleen daarom. Sociocratie kijkt ook anders naar het concept ‘eigendom’. De gangbare opvatting is: zolang jij de eigenaar van een organisatie bent, kun je doen wat je wil, verkopen, fuseren… Sociocratie verandert dat, dan verdeel je de macht over de verschillende stakeholders, dus ook de medewerkers. In de topkring, waar directie of bestuur en toezichthouders samen zitting hebben, weegt ieders stem even zwaar. Dient zich bijvoorbeeld een koper aan voor de organisatie, dan kan de eigenaar niet in zijn eentje zeggen: ik accepteer dat bod. Het is een beslissing van de kring. Sociocratie verdeelt de macht over het eigendom.’

Hoe zit het met toezichthouden dan, als directie en toezichthouders in één kring zitten?

Jayne Slot: ‘Veel governance codes stellen dat die twee los van elkaar moeten opereren. Alleen zo kan toezicht onafhankelijk zijn, is de gedachte, en kun je een directie desnoods overrulen. Maar in die opzet gaan directies dingen verzwijgen voor de toezichthouders, want ze willen niet overruled worden. Wij merken juist dat doordát directie en toezichthouders met elkaar in een kring zitten, ze niet alleen meer grip hebben op elkaars gedrag, maar ook meer begrip voor elkaars gedrag. Het toezicht wordt dus scherper. Ook al omdat toezichthouders veel minder informatie-achterstand hebben. Let wel, zo’n kring is dus wel een plek waar men elkaar zeer vertrouwt. Ook hier worden besluiten genomen op basis van consent, en niet op basis van meerderheid van stemmen. Door die gezamenlijke verantwoordelijkheid worden toezichthouders kritischer.’ (In een kring is de psychologische veiligheid groot. Eerder schreven we waarom je daar betere besluiten door gaat nemen.)

Als mijn organisatie al statuten heeft, kan ik die zelf sociocratisch maken?

Jayne Slot: ‘Mensen vragen weleens: stuur die statuten even op, dan ga ik ermee aan de slag. In het verleden deden we dat ook wel, maar daar zijn we van teruggekomen. Vaak waren de mensen niet juridisch geschoold genoeg, of ze hadden niet genoeg sociocratische basis, of allebei. Daarna gingen ze naar een notaris, dat is noodzaelijk om je statuten op te stellen of te wijzigen. Maar als die notaris ook niet bekend was met sociocratie, kwamen ze er helemaal niet uit. Uiteindelijk kwamen ze dan toch weer bij ons, maar dan hadden ze er al veel tijd in gestoken, en vaak ook geld.’

Dus hoe pak ik dat efficiënter aan dan?

Jayne Slot: ‘Je kunt het kringstatuut nog steeds bij ons kopen, maar je krijgt ons erbij. In twee uur leggen we je uit welke elementen de statuten sociocratisch maken. Als je al statuten hebt, omdat je niet meteen in het begin met sociocratie bent gaan werken, kijken we met je welke onderdelen van je statuten aanpassing nodig hebben. Dat zijn bijvoorbeeld passages over stemmen op ledenvergaderingen, als het om een vereniging gaat. Als je een vereniging hebt, raden we trouwens aan daar een coöperatieve vereniging van te maken. We kunnen je ook helpen bij het consulteren van je achterban, want de kans bestaat dat iedereen iets vindt van die nieuwe statuten, en het is handig die feedback in goede banen te leiden. En we brengen je in contact met notarissen en juristen die van sociocratie weten. Door onze ervaring op dit gebied weten we intussen wie in het juridische veld de sociocratische zienswijze snappen.’

Vinden juristen die sociocratische statuten dan moeilijk?

Jayne Slot: ‘Moeilijk, moeilijk… Het is meer dat veel juristen sociocratie niet kénnen. Kom je met je verzoek om sociocratische statuten, dan kun je te horen krijgen: ‘Wat jij wil, kan helemaal niet.’ Maar het kan dus wel. Al sinds de jaren ’70 brengt het Sociocratisch Centrum het in de praktijk met een vaste notaris. Zelf hebben we die statuten natuurlijk ook voor het Centrum. Een van de notarissen met wie we werken, zegt vaak, als hij een bespreking heeft met juristen die niet van sociocratie weten: ‘Wij doen het niet beter, wij doen het anders.’ Zo vermindert hij de weerstand bij zijn collega-juristen.’

Efficiënt en voor een redelijke prijs sociocratische statuten regelen? Wij hebben daar veel ervaring mee, met alle vormen van rechtspersonen. Bovendien kennen we de juiste juristen, zodat je snel en zonder eindeloze juridische beraadslagingen de zaak kunt beklinken. Dat scheelt je tijd (en geld!). Mail Jayne Slot, onze sociocratisch onderlegde jurist. jslot@sociocratie.nl

0 antwoorden

Plaats een Reactie

Meepraten?
Draag gerust bij!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

*