ONDERWIJS

Deze kinderen zoeken het gesprek op

‘Kinderen zijn te klein voor sociocratie,’ hoor je soms. Maar op De School in Zandvoort beslissen kinderen vanaf hun vierde mee over het reilen en zeilen in de klas en daarbuiten. Die grotere autonomie is goed voor hun intrinsieke motivatie. Of ze ook gemotiveerd blijven tijdens de nieuwe schoolsluiting? Dat kun je horen tijdens het webinar dat we organiseren met De School op 27 januari 2021 (inschrijven kan verderop in dit artikel).

Leestijd: 6 minuten

Marlo (7), Djennah (11) en Annemijn (10), leerlingen van De School

De School werd in 2008 opgericht door onderwijskundige Marjolein Ploegman. Zij zette de school op volgens het idee dat ‘alle kinderen van elkaar verschillen en dus ook voor gelijke kansen op ontwikkeling en geluk ongelijk onderwijs nodig hebben’, zoals ze stelt op haar site. De School telt momenteel 90 leerlingen, 120 staan op de wachtlijst. Uitbreiding is lastig, door de combinatie van onderwijs en opvang is huisvesting minder makkelijk voor elkaar te krijgen.

Dit najaar vonden de leerlingen van De School dat er iets moest veranderen aan hun gezamenlijke lunch. Die eten ze elke dag in verschillende shifts in de grote keuken. ‘We hadden te veel vleesbeleg’, legt Djennah (11) uit, ‘en te weinig andere dingen. Toen is het gebraden gehakt weggegaan, en hummus en kruidenkaas zijn erbij gekomen.’

Het is eind november als Djennah dit vertelt, in het kantoortje van De School in Zandvoort. Niemand denkt dan nog dat de scholen weer dicht moeten vanwege het coronavirus. Nee, deze ochtend vertellen Djennah en een stel andere kinderen honderduit over hun ervaringen met sociocratie.

Dat is niet het enige waarom deze basisschool bijzonder is. Hij is 50 weken per jaar open en dan kun je er terecht tussen 8 en 18 uur, opvang is geïntegreerd in de school. Elk kind krijgt onderwijs op maat.

Er valt dus enorm veel te vertellen over De School, en dat is ook al vaak gebeurd (de VPRO filmde er bijvoorbeeld). In dit artikel gaat het vooral over sociocratie. Snappen kinderen dat wel? Zijn ze er niet te jong voor? En wat levert het hen op?

Het kokosbrood is weg!
In het kantoortje gaan tal van verhalen over tafel. Marlo (7) zegt dat hij het kokosbrood mist, dat ook is verdwenen bij de lunch. ‘Ik heb het gezegd in de kring en het is er nog steeds niet!’ De andere kinderen zeggen dat het al op de agenda staat van de volgende kringbijeenkomst. Annemijn (10) vertelt over het topsportbeleid dat er kwam (haar ouders hadden dit aangekaart), zodat ze turntraining kan volgen.

Syp vertelt dat hij tegen het afschaffen van de waterdag was, (‘water drinken is gezond!’) en de kinderen nu op een andere dag dan de maandag alleen water drinken en geen sap. Want eigenlijk was de maandag gewoon een onhandige dag voor waterdag.

Een belangrijk moment
Djennah vond het ‘een belangrijk moment’ toen ze werd gekozen als afgevaardigde uit haar eigen kring naar de leerlingenschoolkring. Daar zitten leerlingen in uit alle bouwen (onder- midden en bovenbouw). ‘Dat vind ik niet moeilijker’, zegt ze, ‘wel serieuzer.’ Met een beetje ontzag in haar stem: ‘Het is voor de héle school.’ In deze kring besloot ze over het gehaktbrood.

Tijdens het hele gesprek hanteren de kinderen achteloos sociocratische begrippen als ‘consent’, ‘afgevaardigde’ en ‘kring’. Voor hen is het allemaal gesneden koek. Annemijn legt kort uit hoe consentbesluiten gaat: ‘We praten, we praten. Is iets wel handig om te doen? Dan komt er een voorstel, en als iedereen consent geeft, is er een besluit.’ Is er geen consent, dan is het nog meer praten, en weer consent geven.

Vanaf het begin in de kring
Niet dat de kinderen op De School apart les krijgen in sociocratie. ‘Ze worden er op een natuurlijke manier in meegenomen’, zal directeur Rosanne Maters later zeggen. ‘Vanaf dat ze op school komen, zitten ze in een kring. Ze horen de juf over de agenda, ze zien klasgenoten in rondes ook wachten op hun beurt om te praten. Natuurlijk past de juf de manier van communiceren aan aan de groep.’

De kringen zijn belangrijk in De School. Ze zijn er op elk niveau, van persoonlijk tot schoolbreed en bestuurlijk. Allemaal samen vormen ze de structuur van een mini-samenleving, waar leerlingen, ouders en leerkrachten met elkaar besluiten nemen en De School inhoud geven. Dit alles binnen de wettelijke grenzen. Door de geïntegreerde opvang is er meer tijd en komen alle kerndoelen die de overheid heeft opgesteld (onderwerpen waar scholen aan moeten werken) aan bod.

Eigen draai aan onderwijs
In het kantoortje van De School hebben de kinderen het regelmatig over hun Persoonlijke Kring (PK). Het is dé plek waar ze iedere 10 weken samen met de leerkracht en hun ouder(s) een eigen invulling kunnen geven aan hun persoonlijke leerdoelen. Hoe ging het met wat ze zich hadden voorgenomen, wat willen ze de komende 10 weken doen? Met consent worden de doelen voor de komende 10 weken vastgesteld.

Djennah vertelt over wat ze heeft opgestoken in haar PK-bijeenkomsten: ‘Vroeger wilde ik altijd best snel gaan, ik wilde meteen naar de hoogste groep en alles goed doen. Als dat niet lukte, vond ik dat best jammer. Nu begrijp ik dat wat beter.’

Kring voor jezelf…
Directeur Rosanne Maters zegt: ‘Elk kind heeft een Persoonlijke Kring, daarin werk je aan je persoonlijke ontwikkeling. Daar gaat het over waarom je op school bent, wat je wil leren en hoe je het wil leren. Je leert er omgaan met teleurstelling, als blijkt dat een plan niet zo goed heeft uitgepakt als je hoopte bijvoorbeeld.’ Het mooie is dan wel dat kind, ouder en leerkracht samen hierover praten en een nieuw plan maken (daarover vertelt moeder Georgina Kwakye verderop in dit artikel).

…en ook voor je groep
In de bouwkring (De School heeft geen groepen en deelt leerstof ook niet in op leeftijd) zit het kind met de kinderen uit de eigen bouw. ‘Die kring is vooral vormend voor de groep’, zegt Maters. ‘Daar leer je praten in een groep, kinderen leren naar elkaar luisteren ook al staan ze soms lijnrecht tegenover elkaar.’ De leerkrachten helpen hen dan met het formuleren van argumenten.

…en voor de hele school
In deze kring kies je ook afgevaardigden voor de leerlingenschoolkring, die weer boven de bouwkring zit. ‘Door die kringen en wat ze daar doen, leren kinderen elkaar beter kennen en waarderen,’ aldus Maters. De samenhang tussen het persoonlijke en het grote geheel leren ze ook zien. De kinderen leren dan wel individueel, ze leren zeker ook samen op te trekken, een gemeenschap te zijn als het ware. ‘Onze kinderen hebben de tijd gehad om zichzelf te leren kennen. Én hoe ze zich verhouden tot anderen.’

Van oud-leerlingen die even binnenwippen (dat kan dankzij de ruime openingstijden) na hun schooldag op de middelbare school, hoort Maters steevast dat ze daar het gesprek opzoeken. ‘Ze willen weten waarom iets moet zoals de docent het wil, stellen alternatieven voor als ze denken dat die voor hen passender zijn.’ Het nadenken over hun leerproces gaat daar dus door. Maters is benieuwd of het beklijft. De School werkt aan een persoonlijke kring voor oud-leerlingen.

‘Leerlingen gemotiveerder door eigenaarschap’
Zeggenschap hebben over waar je mee bezig bent: volwassenen willen dat graag, en kinderen willen het net zo graag. Wil je onderwijs op maat geven, zoals De School, dan moet je kinderen die zeggenschap wel geven, hoe bepaal je anders de maat? Kinderen gebruiken die zeggenschap ook. Ze hebben niet altijd de juiste woorden, maar de leerkracht helpt ze die te vinden, en ze in een onderwijsvorm te gieten.

‘Ik denk dat sociocratie kinderen meer eigenaarschap over hun leerproces geeft’, zegt leerkracht Linda Opmeer. ‘Daardoor zijn ze meer intrinsiek gemotiveerd. Dat eigenaarschap hebben ze in de PK. Daar zien ze, als ze wat ouder worden, na verloop van tijd de lange termijn: dat je niet alles meteen hoeft te kunnen.

Zelfstandigheid is een groot goed
Dagelijks hebben ze die zeggenschap ook, bij de dag- en weekplanningen die ze maken.’ Opmeer heeft ook op ‘klassieke’ scholen gewerkt en vindt het verschil in motivatie tussen daar en De School opvallend.

Leerkracht Laura de Ruiter, die stage liep op verschillende ‘klassieke’ scholen en les gaf op een huiswerkinstituut, ziet dat de kinderen op De School zelfstandiger zijn. ‘Dat is belangrijk. Ook in vervolgonderwijs heb je er profijt van. En bovendien: je moet het toch zelf doen in het leven. Je kunt meedoen met je ouders, met een docent. Maar je wordt gelukkiger als je je eigen leven kunt vormgeven.’

4 jaar en meebeslissen over speelgoed
Onderwijsvormen als jenaplan en montessori bieden kinderen natuurlijk ook meer mogelijkheden om te bepalen wanneer ze wat doen. Maar de zeggenschap die de kinderen op De School hebben, gaat veel verder. Zelfs in de onderbouw beslissen kinderen van 4 jaar mee in hun PK en in de bouw.

Bijvoorbeeld over welk speelgoed daar wordt aangeschaft. ‘Daar hebben ze zeer zeker een mening over’, zegt Laura de Ruiter. Haar collega’s in de onderbouw weten hoe ze alle kinderen kunnen laten meedoen in een kring, zegt ze bewonderend, ook als ze nog niet goed kunnen praten of zich onwennig voelen in een groep.

Materialen kopen
In de leerlingbouwkring gaat het elke 10 weken over geld, € 300 om precies te zijn. Dat mogen ze uitgeven aan het thema voor de komende periode. Voor het komende thema ‘Bouwen’ is er een ‘enorme lijst’, zegt Laura de Ruiter. ‘Legopakketten, ijsstokjes, noem maar op.’ Doordat de kinderen zeggenschap hebben over wat er besteld wordt, klagen ze niet als de bestelling er eenmaal is en ze nu toch iets anders willen, aldus De Ruiter.

Ouder Georgina Kwakye: ‘Ruimte voor potentie van leerlingen’
Georgina Kwakye heeft 2 kinderen op De School, Marlo (van het kokosbrood) en Suki (9). Ze kende sociocratie nog niet toen haar dochter hier kwam, zoals de meeste ouders. Maar ze zat een tijdje in de ouderschoolkring, waar ouders uit de verschillende bouwen meebeslissen over schoolbreed beleid (ze werkte mee aan het topsportbeleid waar Annemijn nu mee te maken heeft).

Kwakye vindt de persoonlijke ringgesprekken ‘fantastisch. Er is zo veel ruimte voor de potentie van de leerlingen, er ligt geen druk op ze.’ Over eigenaarschap gesproken: de laatste keer had haar dochter een hele lijst met punten om te bespreken.

Suki wilde bijvoorbeeld Catalaans leren, want het gezin gaat een tijd in Spanje wonen. Die taal leert ze nu als keuzeproject (daarin werkt elk kind aan iets wat hij zelf heeft gekozen). Door in de PK ook steeds nieuwe plannen te verzinnen om haar leesvaardigheid te verbeteren, blijft Suki ‘supergemotiveerd’ om daar aan te werken, aldus Kwakye.

Sociocratie ook mee naar huis
Haar kinderen nemen sociocratie ook mee naar huis, vertelt Kwakye lachend. Haar dochter vraagt consent aan haar knuffels, of ze in een toneelstuk van haar willen spelen bijvoorbeeld. Zelf gebruikt ze Kwakye de term ‘consent’ ook af en toe. Niet als sluitstuk van de drie rondes van besluitvorming. ‘Het consent is voor de kinderen iets symbolisch, het drukt uit dat ze ergens achter staan. Dus toen we het hadden over wonen in Spanje, vroeg ik min of meer grappend: geven jullie consent? Dat deden ze.’

Ouders willen thuis soms wel aan de gang met sociocratie, weet Rosanne Maters. Dat juicht ze toe. Omdat de ouders meer wilden weten over de achtergronden van sociocratie, was dit najaar Pieter van der Meché te gast in twee ouderbouwkringen (via Zoom). De School is nu met het Sociocratisch Centrum in gesprek om gezamenlijk een cursus te ontwikkelen. In eerste instantie voor ouders van De School die daar belangstelling voor hebben. Daarna willen ze met gemeentes in gesprek om de cursus landelijk aan te bieden.

Ben je ook geïnteresseerd in sociocratie op school? Hoe je kinderen een stem geeft in wat & hoe ze leren? Of je ook een béétje sociocratie kunt doen in je klas, als de rest van de school niet zo werkt? Geef je op voor het webinar op 27 januari 2021, van 19:30-21:00 uur en stel je vragen.